Tiu ©°i pa©™o legeblas per litertiparo Latin 3

Henriko BOLO

En la lando de la rujukoj

(Heinrich BÖLL: Im Lande der rujuks)

hejmpa©™en

 

La grandaj kapabloj de James Wodruff jam frue konati©™is al eta rondo de specialistoj, kaj se mi mallonge raportas pri tiuj kapabloj, mi liberi©™as el malnova dankodevo, ©°ar - kvankam de jaroj ni estas diskoleri©™intaj - tamen, James Wodruff estis mia instruisto: li okupis (ankoraý -as) la solan katedron pri rujukistiko, la solan kiu ekzistas en tiu ©°i mondo, li plenrajte konsideratas kiel la fondinto de la rujukistiko, kaj se li havis dum la lastaj du jaroj e©° nur du dis©°iplojn, oni ne subtaksu liajn meritojn, ©°ar li malkovris tiun tribon, esploris ©™ian lingvon, ©™iajn morojn, ©™ian religion, gvidis du ekspediciojn sur malgastema insulo sude de Aýstralio, kaj lia merito restas, e©° se li subi©™is ankaý al eraroj, nemezurebla por la scienco.

Lia unua dis©°iplo estis Bill van der Lohe, de kiu tamen nur raportindas, ke en la haveno de Sidneo li pripentis sian vivon, fari©™is mon©≠an©™isto, edzi©™is, generis infanojn kaj poste, en la interno de Aýstralio, mastrumis bovbredejon: Por la scienco Bill perdi©™is.

La dua dis©°iplo Vodrufa estis mi: dek tri jarojn de mia vivo mi dedi©°is al lernado de lingvo, moraro kaj religio de la rujukoj; kvin pliajn jarojn mi pasigis studante medicinon, por vivi kuraciste ©°e la rujukoj, sed mi rezignis pri la ©≠tata ekzameno, ©°ar la rujukoj - prave - ne interesi©™as pri la diplomoj de eýropaj altlernejoj, sed pri la kapabloj de kuracisto. Krome, post dekokjara studado mia senpacienco konati©™i kun realaj rujukoj, krizi©™is, kaj mi volis ne plu semajnon, volis ne plu tagon atendi, por fine vidi vivantajn ekzemplerojn de popolo, kies lingvon mi flue parolis. Mi pakis dorsosakojn, valizojn, transporteblan apotekon, mian instrumentujon, kontrolis mian Traveller-©°ekaron, faris - por ©°iaj kazoj - mian testamenton, ©°ar mi posedas kamparan domon en Ejfela Montaro kaj profitas la uzrajtojn de fruktobieno ©°e-rejna. Poste mi prenis taksion al la flughaveno, a©°etis flugbileton al Sidneo, de kie devis min preni balenkaptulo.

Mia instruisto James Wodruff akompanis min. Li mem estis tro kaduka por riski ankoraý ekspedicion, sed adiaýe ankoraý enmanigis al mi sian faman verkon "Popolo proksima al poluso", kvankam li tre bone sciis, ke tiun skriba®ýon mi kapablis citi parkere. Antaý ol mi eniris la flugma©≠inon, Vodrufo vokis al mi: "Bruwal doidoi duraboi!" - kio (en libera traduko) povus signifi: La spiritoj de l' aero protektu vin! Precize ©™i ja signifus: La vento ne sendu misigajn spiritojn kontraý vi!, ©°ar la rujukoj vivas de fi©≠kaptado, kaj la favoro de la vento estas al ili sankta.

La vento ne sendis misigajn spiritojn kontraý ni, kaj mi alteri©™is bonfare en Sidneo, albordi©™is tie al la balenkaptulo, ok tagojn poste estis elmetita al eta insuleto, kiu, laý la asertoj de mia instruisto, devis esti lo©™ata de la p-rujukoj, kiuj distingi©™as disde la veraj rujukoj per tio, ke ilia aboco enhavas la p.

Sed la insulo montri©™is nelo©™ata, almenaý de rujukoj nelo©™ata. Mi eraris tutan tagon inter magraj herbejoj kaj krutaj rokoj, trovis ja spurojn de rujukaj domoj, por kies konstruo ili uzas fi©≠glua®ýon kiel morteron, sed la sola homo, kiun mi renkontis sur tiu insulo, estis ©°asisto de lav-ursetoj, survoja por eýropaj best©™ardenoj. Mi trovis lin ebria en lia tendo, kaj post kiam mi vekis lin, certigis lin pri mia sendan©™ereco, li demandis min en sufi©°e vulgara angla lingvo pri certa Rita Heyworth. ®°ar mi ne komprenis la nomon, li skribis ©™in sur slipeton kaj ©°e tio rulis volupte la okulojn. Mi ne konis virinon kun tiu nomo kaj ne povis lin informi. Tri tagojn mi estis devigata elteni la societon de tiu trivialulo, kiu parolis preskaý nur pri filmoj. Fine mi povis mar©°ande akiri de li, kontraý transskribo de Traveller-©°ekoj en la valoro de 80 dolaroj, gumboaton, kaj en mortdan©™ero transremis dum trankvila maro al la ok kilometrojn disa insulo, sur kiu devis lo©™i la veraj rujukoj. Tiu indiko almenaý pruvi©™is vera. Jam de malproksime mi vidis homojn stari ©°e la bordo, vidis pendigitajn retojn, vidis boatobudon, kaj energie remante kaj mansvingante mi proksimi©™is al la bordo, surlipe la alvokon: "Joi wuba, joi wuba, buweida guhal!" (De la maro, de la maro, mi venas vin helpi, fratoj!)

Sed kiam mi jam pli proksimi©™is al la bordo, mi vidis, ke la atento de la tie starantoj estis direktita al alia veturilo: la pukpukpuk-ado de motorboato proksimi©™is de okcidento, tukoj svingatis, kaj mi albordi©™is tute neatentate sur la insulo de mia sopiro, ©°ar la motorboato alvenis preskaý samtempe kun mi, kaj ©°iuj kuris al ties pa©≠ejo.

Mi tiris lace mian boaton sur la strandon, malkorkis la konjakbotelon de mia portebla apoteko kaj prenis profundan gluton. Se mi estus poeto, mi dirus: revo al mi disrompi©™is - kvankam revoj ja ne povas rompi©™i.

Mi atendis, ©™is la po©≠tboato estis for, sur©≠ultris mian paka®ýon kaj iris al konstrua®ýo, kiu portis la senornaman surskribon "Bar". Barba rujuko tie kaýris sur se©™o kaj legis po©≠tkarton. Mi sinkis el©°erpite sur benkon kaj diris mallaýte: "Doidoi kruw mali" (la vento elsekigis mian gor©™on). La maljunulo flankenmetis la karton, rigardis min mirigite kaj diris en miksa®ýo de rujuka kaj filmangla: "Venu, knabo, diru klare. ®°u bieron aý viskion?"

"Viskion", mi diris senforte. Li levi©™is, ©≠ovis al mi la po©≠tkarton kaj diris: "Jen legu kion skribas mia nepo al mi."

La karto havis la po©≠tstampon Hollywood, kaj sur la dorsa flanko trovi©™is unusola frazo: Generinto de mia generinto, venu trans la grandan akvon, ©°i tie ruli©™as la dolaroj.

Mi restis sur la insulo ©™is la alveno de la sekva po©≠tboato, vespere sidis en la "Bar" kaj fordrinkis miajn Traveller-©°ekojn. E©° ne unu tie parolis ankoraý puran rujukan, nur oni ofte menciis nomon de virino, kiun mi unue kredis mita figuro, sed kies deveno intertempe klari©™is al mi: Zarah Leander.

Mi konfesu, ke ankaý mi rezignis la rujuk-esploradon. Nu ja, mi reflugis al Vodrufo kaj e©° ne evitis disputon pri la uzo de la vorto "buhal", ©°ar mi insistis pri tio, ke ©™i signifas akvon, sed Vodrufo obstinis pri tio, ke ©™i signifas amon.

Sed jam delonge tiaj problemoj ne plu gravas al mi. Mi forluis mian kamparan domon, kulturas fruktojn kaj ankoraý karesas la ideon kroni mian medicinstudadon per ©≠tata ekzameno, sed mi fari©™is nun kvardekkvinjara, kaj kion mi iam faris kun scienca seriozo, mi nun faras kiel ©≠atokupo, pri kio Vodrufo aparte indigni©™as. Dum la laboro ©°e miaj fruktarboj mi kantas antaý mi rujuk-kantojn, mi ©≠atas aparte tiun ©°i:

"Wo suhal buwacha
bruwal nui loha
graga bahu, graga wiuwa
moha deiwa huwacha."

(Kial vin logas la foro, mia filo,
©°u ©°iuj bonaj spiritoj forlasis vin?
Ne estas fi©≠oj tie, ne estas kompato,
kaj via patrino ploras pro sia filo.)

Ankaý por sakri taýgas la rujuka lingvo. Kiam la pograndaj komercistoj volas min trompi, mi mallaýte diras antaý mi: "Graga weita" (Nenian benon tio alportu al vi), aý: "Pichal gromchit" (La fi©≠osto restu en via gor©™o), unu el la plej teruraj sakroj de la rujukoj.

Sed kiu sur tiu tero ja komprenas la rujukan, krom Vodrufo, al kiu de tempo al tempo mi sendas keston da pomoj kaj po©≠tkarton kun la vortoj "Wahu bahui" (Estimata majstro, vi eraras), al kio li kutimas respondi, same sur po©≠tkarto: "Hugai" (Kabeisto), kaj mi rigardas suben al la Rejno, kiu tie preterfluas jam tiom longe.

Elgermanigis Vilhelmo Lutermano
traduko reviziita 2002-09-10

Kopirajto pri la traduko ©1999 ©°e la tradukinto

hejmpa©™en